Είναι βλαβερό το χλώριο για τα μαλλιά; Χλώριο πισίνας, βρύσης και ντους και σωστές συνήθειες ξεβγάλματος

Το χλώριο από μόνο του δεν θα κάνει τα μαλλιά σας να πέσουν, αλλά πράγματι ταλαιπωρεί την υφή τους, και το πόσο θα νιώσετε αυτή την επίδραση εξαρτάται πολύ περισσότερο από το πού εκτίθεστε σε αυτό παρά από την ίδια τη λέξη «χλώριο». Στις πισίνες προστίθεται χλώριο σε επίπεδο που διατηρείται σκόπιμα αρκετά υψηλό ώστε να ελέγχονται τα παθογόνα, και τα μαλλιά ενός τακτικού κολυμβητή μένουν μέσα σε αυτό το νερό για δεκάδες λεπτά κάθε φορά. Το ντους, αντίθετα, παρέχει πολύ χαμηλότερη, ρυθμιζόμενη δόση για λίγα λεπτά το πολύ. Με την επαναλαμβανόμενη έκθεση, το χλώριο δρα ως οξειδωτικό, αφαιρώντας το λεπτό στρώμα φυσικών ελαίων που καλύπτει κάθε τρίχα και αγριεύοντας το εξωτερικό περίβλημα της τρίχας, κάτι που στη συνέχεια γίνεται αντιληπτό ως ξηρότητα, μπέρδεμα και πιο τραχιά υφή. Πρόκειται για αλλαγή στην υφή, όχι για επίδραση στο τριχωτό της κεφαλής ή στους θύλακες, ενώ η πράσινη απόχρωση που παρατηρούν ορισμένοι κολυμβητές είναι συνήθως μια εντελώς διαφορετική υπόθεση.

• Το χλώριο της πισίνας και του ντους δημιουργεί διαφορετικά προβλήματα κυρίως λόγω της δόσης και της διάρκειας επαφής, όχι επειδή το χλώριο της μίας πηγής είναι κατά κάποιον τρόπο «ισχυρότερο» από της άλλης.
• Η ξηρότητα, το φριζάρισμα και το μπέρδεμα που αναφέρουν οι άνθρωποι οφείλονται στην αφαίρεση των ελαίων και στην αγρίεψη του περιβλήματος της τρίχας, ενώ τα διαθέσιμα στοιχεία δεν συνδέουν αυτή την επίδραση με απώλεια μαλλιών από το τριχωτό της κεφαλής.
• Τα μαλλιά που έχουν ήδη αποχρωματιστεί, βαφτεί ή υποστεί χημική επεξεργασία, καθώς και τα φυσικά λεπτά μαλλιά, τείνουν να εμφανίζουν νωρίτερα την επίδραση, επειδή το περίβλημά τους είναι πιο ανοιχτό ή το απόθεμα φυσικών ελαίων τους μικρότερο.
• Η χαρακτηριστική πράσινη απόχρωση σε ανοιχτόχρωμα ή αποχρωματισμένα μαλλιά οφείλεται συνήθως σε οξειδωμένο χαλκό από αλγοκτόνα ή σωληνώσεις, ο οποίος προσκολλάται στην τρίχα, ενώ το χλώριο παίζει μόνο έμμεσο ρόλο.
• Μια σύντομη ρουτίνα πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την έκθεση είναι αυτή που κάνει την πρακτική διαφορά σε μια κολυμβητική περίοδο ή σε έναν χρόνο συνηθισμένων ντους, όχι κάποιο μεμονωμένο προϊόν από μόνο του.

Από πού προέρχεται στην πραγματικότητα το χλώριο που έρχεται σε επαφή με τα μαλλιά σας

Οι πισίνες και τα ντους χρησιμοποιούν και τα δύο χλώριο ως απολυμαντικό, αλλά η ποσότητα που υπάρχει και η διάρκεια παραμονής των μαλλιών σας σε αυτό δεν είναι συγκρίσιμες. Το CDC συνιστά οι πισίνες και τα υδρομασάζ να διατηρούν επίπεδο ελεύθερου διαθέσιμου χλωρίου περίπου 1 έως 4 ppm, επίπεδο που επιλέγεται ειδικά για να εμποδίζεται η εξάπλωση παθογόνων μεταξύ των κολυμβητών (πηγή: Υγιεινή κολύμβηση, CDC). Για το νερό της βρύσης στις ΗΠΑ ισχύει διαφορετικό ανώτατο όριο: το μέγιστο επίπεδο υπολειμματικού απολυμαντικού που ορίζει η EPA για το χλώριο στο επεξεργασμένο πόσιμο νερό είναι 4,0 mg/L, ενώ οι εταιρείες ύδρευσης συνήθως προσθέτουν πολύ μικρότερη ποσότητα, κάτω από αυτό το όριο, μέχρι το νερό να φτάσει στο σπίτι, καθώς ο στόχος είναι η ασφαλής απολύμανση κατά τη μεταφορά και όχι η διατήρηση συγκέντρωσης αντίστοιχης με εκείνη μιας πισίνας (πηγή: Πίνακας ρυθμιζόμενων ρύπων στο πόσιμο νερό, EPA ΗΠΑ).

Η διάρκεια επαφής διευρύνει ακόμη περισσότερο αυτή τη διαφορά. Μια κολυμβητική προπόνηση συχνά σημαίνει ότι τα μαλλιά μένουν πλήρως βυθισμένα για τριάντα έως εξήντα λεπτά ή και περισσότερο, αρκετές φορές την εβδομάδα για έναν τακτικό κολυμβητή, ενώ ένα ντους σημαίνει ότι το νερό τρέχει πάνω στα μαλλιά για λίγα λεπτά, μία ή δύο φορές την ημέρα. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με το CDC, το τσούξιμο στα μάτια και ο ερεθισμός του δέρματος που πολλοί κολυμβητές αποδίδουν στο «υπερβολικό χλώριο» προκαλούνται κυρίως από τις χλωραμίνες, οι οποίες σχηματίζονται όταν το χλώριο αντιδρά με τον ιδρώτα, τα ούρα και άλλα υπολείμματα του σώματος στο νερό, και όχι από τη δράση του χλωρίου από μόνο του (πηγή: Πρόληψη του ερεθισμού των ματιών και άλλων ερεθισμών από τα χημικά της πισίνας, CDC). Η δόση και η διάρκεια επαφής, μαζί, είναι αυτές που διαφοροποιούν μια κολυμβητική περίοδο από τη συνήθεια ενός συνηθισμένου ντους.

Τι κάνει πραγματικά το χλώριο στην τρίχα

Το χλώριο δρα ως οξειδωτικός παράγοντας στα μαλλιά, δηλαδή αντιδρά με το λεπτό στρώμα φυσικών ελαίων που προστατεύει κανονικά κάθε τρίχα και το διασπά. Όταν αυτό το προστατευτικό στρώμα λεπτύνει, το εξωτερικό περίβλημα της τρίχας — το επικαλυπτόμενο, φολιδωτό στρώμα που συγκρατεί την υγρασία και χαρίζει λάμψη στα μαλλιά — μπορεί να αγριέψει και να ανασηκωθεί ελαφρώς. Αυτό περιγράφεται ως ο μηχανισμός που εξηγεί την ξηρή, εύθραυστη και επιρρεπή στο μπέρδεμα υφή που αναφέρεται μετά από συστηματική έκθεση στο χλώριο (πηγή: Οι παρενέργειες του χλωρίου στα μαλλιά, Cliphair). Η ίδια οξειδωτική δράση έχει περιγραφεί ειδικά και στο πλαίσιο της έκθεσης στο νερό του ντους, όπου με την πάροδο του χρόνου μπορεί να συμβάλει στην ξηρότητα τόσο του δέρματος όσο και των μαλλιών (πηγή: Είναι το χλώριο στο νερό του ντους βλαβερό για το δέρμα και τα μαλλιά;, Stone Stream).

Προκαλεί το χλώριο τριχόπτωση;

Πρόκειται για αλλαγή στην υφή και την εμφάνιση, όχι για επίδραση στο τριχωτό της κεφαλής ή στους θύλακες. Η οξείδωση των ελαίων και η αγρίεψη του περιβλήματος της τρίχας εξηγούν γιατί τα μαλλιά φαίνονται και έχουν διαφορετική αίσθηση μετά την έκθεση· δεν περιγράφουν τρίχες που αποκολλώνται από τη ρίζα ή θύλακες που παύουν να λειτουργούν. Αν παρατηρείτε πραγματική απώλεια μαλλιών αντί για ξηρότητα και φριζάρισμα, το χλώριο δεν είναι η εξήγηση που πρέπει να αναζητήσετε, και αξίζει να εξετάσετε άλλες αιτίες αντί να υποθέσετε ότι ευθύνεται η συνήθειά σας να κολυμπάτε ή να κάνετε ντους.

Ποιοι το παρατηρούν περισσότερο: αποχρωματισμένα, βαμμένα και λεπτά μαλλιά

Η ίδια κολυμβητική προπόνηση ή το ίδιο καθημερινό ντους επηρεάζει τους ανθρώπους με διαφορετικό τρόπο, και η εξήγηση βρίσκεται στον παραπάνω μηχανισμό των ελαίων και του περιβλήματος της τρίχας. Τα μαλλιά που έχουν ήδη ανοίξει χρωματικά, βαφτεί ή υποστεί χημική επεξεργασία έχουν εξαρχής πιο ανοιχτό και πορώδες περίβλημα, οπότε χάνουν υγρασία και έλαια πιο γρήγορα από τα μαλλιά που δεν έχουν υποστεί ποτέ τέτοια επεξεργασία, υπό την ίδια οξειδωτική έκθεση. Τα πιο λεπτά μαλλιά περιέχουν λιγότερα φυσικά έλαια σε σχέση με την επιφάνειά τους απ’ ό,τι τα πιο χοντρά, επομένως η ίδια έκθεση μπορεί να προκαλέσει ξηρότητα νωρίτερα, απλώς και μόνο επειδή εξαρχής υπάρχει μικρότερο προστατευτικό απόθεμα. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα πιο χοντρά ή τα ακατέργαστα μαλλιά δεν επηρεάζονται καθόλου· σημαίνει ότι η ίδια έκθεση στο χλώριο γίνεται πιο γρήγορα ορατή σε μαλλιά που εξαρχής είναι πιο πορώδη ή πιο ευαίσθητα και πιο αργά σε μαλλιά που διαθέτουν μεγαλύτερο φυσικό απόθεμα.

Ο μύθος της πράσινης απόχρωσης: συνήθως φταίει ο χαλκός, όχι το χλώριο

Η πρασινωπή απόχρωση που παρατηρούν ορισμένοι κολυμβητές, ιδίως σε ανοιχτόχρωμα ή αποχρωματισμένα μαλλιά, είναι ένα από τα συνηθέστερα παράπονα για το χλώριο, αλλά και ένα από αυτά στα οποία αποδίδεται συχνότερα λανθασμένα η αιτία. Συνήθως προκαλείται από τον χαλκό — από αλγοκτόνα ή σωληνώσεις — ο οποίος οξειδώνεται και προσκολλάται στην πρωτεΐνη της τρίχας, όχι από το χλώριο που χρωματίζει απευθείας την τρίχα (πηγή: Οι παρενέργειες του χλωρίου στα μαλλιά, Cliphair). Ο ρόλος του χλωρίου εδώ είναι έμμεσος, αλλά και πάλι σημαντικός: αγριεύοντας το περίβλημα της τρίχας, κάνει τα μαλλιά πιο πιθανό να απορροφήσουν και να συγκρατήσουν αυτά τα μεταλλικά ιόντα κατά την κολύμβηση. Γι’ αυτό η συχνή χρήση της πισίνας και η πράσινη απόχρωση εμφανίζονται συχνά μαζί, παρόλο που το ίδιο το χλώριο δεν είναι η χρωστική ουσία.

Συνήθειες που κάνουν την πρακτική διαφορά

Μερικές συνήθειες, όταν εφαρμόζονται με συνέπεια, ευθύνονται για το μεγαλύτερο μέρος της διαφοράς ανάμεσα στα μαλλιά που αντέχουν καλά την έκθεση στο χλώριο και σε εκείνα που δεν τα καταφέρνουν εξίσου καλά. Αν βρέξετε καλά τα μαλλιά σας με καθαρό νερό πριν κολυμπήσετε, περιορίζετε τον χώρο που έχει η τρίχα για να απορροφήσει νερό της πισίνας, καθώς τα ήδη βρεγμένα μαλλιά απορροφούν συγκριτικά πολύ λίγο επιπλέον υγρό. Ένα προϊόν περιποίησης χωρίς ξέβγαλμα ή λίγο λάδι που θα εφαρμόσετε προηγουμένως προσθέτει ένα προστατευτικό στρώμα, ενώ αξίζει να εξετάσετε και το ενδεχόμενο να χρησιμοποιείτε ένα καλοεφαρμοσμένο σκουφάκι σιλικόνης για μεγαλύτερες ή συχνότερες συνεδρίες. Μετά το κολύμπι ή ένα συνηθισμένο ντους, το σχολαστικό ξέβγαλμα απομακρύνει τα υπολείμματα πριν προλάβουν να στεγνώσουν πάνω στην τρίχα, ενώ η περιστασιακή χρήση ενός σαμπουάν βαθύ καθαρισμού, ακολουθούμενη από μια μάσκα βαθιάς ενυδάτωσης, αντιμετωπίζει τα συσσωρευμένα μέταλλα και προϊόντα που συγκεντρώνονται μετά από εβδομάδες έκθεσης. Σημασία έχει και η θερμοκρασία του νερού: το πολύ ζεστό νερό ανοίγει περισσότερο το περίβλημα της τρίχας και επιτείνει την οξειδωτική επίδραση, γι’ αυτό το χλιαρό νερό είναι η πιο ήπια επιλογή τόσο για το ξέβγαλμα μετά το κολύμπι όσο και για το συνηθισμένο ντους. Αν το κύριο παράπονο είναι η συσσώρευση υπολειμμάτων και η αίσθηση κεριού στα μαλλιά, αντί για την ξηρότητα που οφείλεται ειδικά στο χλώριο, τα υπολείμματα προϊόντων και τα μέταλλα του σκληρού νερού είναι μια ξεχωριστή αιτία που αξίζει να ελέγξετε, καθώς η λύση διαφέρει για την καθεμία.

Τι γίνεται με το χλώριο στο καθημερινό σας ντους;

Επειδή το νερό της βρύσης περιέχει χαμηλότερη, ρυθμιζόμενη δόση χλωρίου και ένα ντους διαρκεί μόνο λίγα λεπτά, οι καθημερινές επιδράσεις είναι συνήθως ηπιότερες από εκείνες που βιώνει ένας τακτικός κολυμβητής στην πισίνα. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου εξακολουθεί να ισχύει ο ίδιος μηχανισμός αφαίρεσης των ελαίων, ιδίως όταν κάνετε καθημερινά ζεστά ντους. Για όσους θέλουν να αντιμετωπίσουν το ίδιο το νερό αντί να βασίζονται μόνο στις συνήθειες ξεβγάλματος, υπάρχει μια επιλογή ακριβώς στην κεφαλή του ντους.

Η σελίδα του προϊόντος περιγράφει το φυσίγγιο ως σχεδιασμένο για να αντιμετωπίζει το χλώριο στο νερό που περνά μέσα από αυτό· πρόκειται για δήλωση του πωλητή και όχι για ανεξάρτητα επαληθευμένο αποτέλεσμα απομάκρυνσης, ενώ δεν αντικαθιστά τις συνήθειες ξεβγάλματος και περιποίησης που αναφέρθηκαν παραπάνω. Στην ίδια σελίδα αναφέρεται ότι η διάρκεια ζωής του φίλτρου είναι περίπου τρεις μήνες, ανάλογα με την ποιότητα του νερού στην περιοχή σας και τη χρήση, και η αντικατάσταση του φυσιγγίου σε αυτό το διάστημα είναι που διατηρεί τη λειτουργία του όπως περιγράφεται, αντί να μειώνεται σταδιακά η αποτελεσματικότητά του. Αν αποφασίσετε αργότερα να επιλέξετε μια κεφαλή ντους με φίλτρο, αξίζει να διαβάσετε τις οδηγίες τοποθέτησης και τον έλεγχο διαρροών που συνοδεύουν την εγκατάστασή της πριν ξεκινήσετε. Όποιος θέλει να αντιμετωπίσει το χλώριο και άλλους ρύπους πιο κοντά στο σημείο εισόδου του νερού στο σπίτι μπορεί επίσης να συγκρίνει αυτή την προσέγγιση με τον οδηγό για συστήματα φιλτραρίσματος ολόκληρης της κατοικίας στο σημείο εισόδου.

Συνοψίζοντας

Το χλώριο πράγματι προκαλεί ξηρά μαλλιά με τραχιά υφή, αλλά η πισίνα και το ντους δεν αποτελούν την ίδια έκθεση, και κανένα από τα δύο από μόνο του δεν προκαλεί τριχόπτωση. Η γνώση του μηχανισμού — αφαίρεση των ελαίων, αγρίεψη του περιβλήματος της τρίχας — εξηγεί γιατί τα αποχρωματισμένα, βαμμένα και λεπτά μαλλιά εμφανίζουν πρώτα την επίδραση, γιατί η πράσινη απόχρωση συνήθως οφείλεται στον χαλκό και όχι στο ίδιο το χλώριο, και γιατί μια σύντομη ρουτίνα με προδιαβροχή, ξέβγαλμα και περιστασιακό λούσιμο με σαμπουάν βαθύ καθαρισμού ωφελεί τα μαλλιά σας περισσότερο μέσα σε μια περίοδο από οποιοδήποτε μεμονωμένο προϊόν. Ένα φίλτρο ντους σχεδιασμένο για να αντιμετωπίζει το χλώριο μπορεί να αποτελέσει ένα μέρος αυτής της ρουτίνας για το νερό που χρησιμοποιείτε καθημερινά· να το εκλαμβάνετε με ειλικρίνεια ως σχεδιαστικό στόχο που δηλώνει ο πωλητής και όχι ως εγγύηση, και χρησιμοποιήστε το παράλληλα με τις συνήθειές σας, όχι ως αντικατάστασή τους.