Waterleiding ontluchten na afsluiten: zo zet je het water weer veilig aan

Na het dichtdraaien en weer opendraaien van de hoofdkraan - voor een reparatie, een tijdelijke afsluiting, of omdat de klep van een lekdetector zichzelf heeft gesloten - zit er meestal lucht in de leiding tussen de hoofdkraan en de kranen in huis. Je ontlucht de waterleiding door de kranen één voor één open te zetten, te beginnen bij het laagste punt in huis, en elke kraan te laten lopen tot het water gelijkmatig stroomt in plaats van te sputteren. Dat is doorgaans binnen een paar minuten klaar, en de sputterende start of een enkele klap bij het opendraaien is op zichzelf geen probleem.

• Begin bij de laagste kraan in huis en werk kraan voor kraan omhoog.
• Laat elke kraan lopen tot de straal gelijkmatig is voordat je verdergaat naar de volgende.
• Een klap die na het ontluchten blijft terugkomen, wijst vaker op een kraan die niet meer goed sluit dan op lucht.
• Bij de Hydrion-lekdetector zet je het water niet via een knop op het apparaat weer aan, maar via de Smart Life-app.

Wat er gebeurt als je het water weer opendraait

Elke keer dat een leiding volledig is afgesloten en weer wordt opengezet, kan het stuk tussen de hoofdkraan en de kraan lucht bevatten. Dat maakt niet uit of je zelf de hoofdkraan hebt dichtgedraaid voor een klus, of dat de motorklep van de lekdetector zich automatisch heeft gesloten na het waarnemen van een afwijkende doorstroming. Zodra je de kraan weer opent, duwt het water die lucht voor zich uit, en dat geeft de sputterende of spuwende start, of soms één enkele klap, die je bij de eerste kraan hoort (bron: Huiskeur). Dat hoort bij het feit dat de leiding even leeg heeft gestaan, en is op zichzelf een normaal verschijnsel. Het doel van de routine hieronder is simpel: bij elke kraan weer een gelijkmatige straal krijgen, terwijl het gebonk wegtrekt en de leidingen droog blijven waar ze horen te blijven.

Werkt de hoofdkraan zelf niet mee - bijvoorbeeld omdat hij vastzit of je hem niet meteen kunt vinden - dan is dat een andere situatie dan hierboven beschreven. Waar de hoofdkraan meestal zit en wat je doet als hij vastzit lees je in aparte artikelen, want zonder een werkende hoofdkraan heeft de rest van deze routine geen zin.

In welke volgorde je de kranen open zet

Zet eerst de kraan die het dichtst bij het laagste punt in huis staat ongeveer halverwege open, en laat hem lopen tot het water in een gelijkmatige straal komt in plaats van te hoesten of te spugen (bron: Toppex). Werk daarna de overige kranen één voor één af in plaats van ze allemaal tegelijk open te zetten, zodat de resterende lucht steeds één duidelijke uitweg heeft in plaats van dat hij heen en weer door het systeem wordt geduwd (bron: Loodgieters Kwartier). Trek aan het einde ook een of twee keer door bij het toilet, zodat ook de toevoerleiding daarvan wordt ontlucht.

Waarom je bij het laagste punt begint

Lucht stijgt vanzelf naar boven in een gevulde leiding, dus een kraan op de begane grond of in de kelder geeft die lucht de kortste en meest voorspelbare weg naar buiten. Begin je in plaats daarvan boven, dan kan lucht die eigenlijk al onderweg naar buiten was terug de leiding in worden geduwd zodra je een andere kraan opent, waardoor je langer bezig bent dan nodig.

Wat je doet als een kraan blijft sputteren

Loopt een kraan na een minuut of twee nog steeds onregelmatig, laat hem dan gewoon nog even doorlopen in plaats van hem dicht te draaien en later opnieuw te beginnen: onderbreken geeft de lucht de kans om zich weer te verplaatsen. Blijft dezelfde kraan het na een paar minuten nog steeds doen terwijl de andere al lang gelijkmatig lopen, ga dan door naar de volgende kraan en kom aan het einde nog eenmaal bij deze terug.

Waarom de leiding bonkt of knalt tijdens het ontluchten

De klap die je tijdens het ontluchten hoort, ontstaat doordat een luchtbel door de leiding beweegt en in elkaar klapt tegen een kraan die dichtgaat of tegen een plotselinge stop in de doorstroming. Dat verschijnsel neemt af naarmate er minder lucht in de leiding zit, en zou dus tijdens de routine geleidelijk moeten verdwijnen in plaats van erger te worden.

Komt het gebonk juist terug nadat de leidingen allang helder doorlopen, dan is de gangbare verklaring meestal niet dat er weer lucht zit, maar dat een kraan ergens in huis niet meer volledig afsluit (bron: Loodgieter.nl) - dat is het moment om dat te controleren voordat je de hele ontluchtingsroutine nog eens overdoet.

Als het bonken na het ontluchten blijft terugkomen

Verdwijnt het sputteren of het gebonk niet nadat je de routine een of twee keer hebt doorlopen, dan wordt in de vakliteratuur meestal aangeraden om een loodgieter naar de specifieke kraan of aansluiting te laten kijken in plaats van de ontluchting keer op keer te herhalen (zie ook Huiskeur). Of een drukstootdemper of het vervangen van een kraan dan de juiste oplossing is, hangt af van wat de loodgieter ter plekke aantreft; dat is geen keuze die je vooraf op afstand kunt maken.

Het is daarnaast verstandig om na elke afsluiting en heropening even visueel te controleren bij koppelingen en onder toestellen op een langzame druppel, want de trilling van het ontluchten kan een oudere aansluiting soms iets losser maken.

Het water weer aanzetten na een afsluiting door de lekdetector

Bij de Hydrion-lekdetector verloopt het moment van afsluiten net iets anders dan bij een handmatige hoofdkraan: de motorklep sluit de hoofdleiding zelf binnen enkele seconden zodra het apparaat een afwijkende doorstroming waarneemt, in plaats van alleen een melding te sturen. Je zet het water daarna niet via een knop op het apparaat zelf weer aan, maar met een tik in de Smart Life-app. Het is de moeite waard om eerst de doorstroom- en gebruiksgeschiedenis in de app te bekijken, zodat je een idee hebt of de trigger bij een echte gebeurtenis hoorde - een kraan die was blijven openstaan, een gesprongen leiding - voordat je de klep weer opent. Zodra de klep weer openstaat, geldt gewoon dezelfde ontluchtingsroutine als hierboven, want de leiding heeft in de tussentijd volledig stilgestaan.

De gevoeligheid waarmee het toestel kleine druppels herkent - tot ongeveer 0,01 GPM, zowat een druppel per minuut, binnen een meetbereik van 0,001 tot 18,00 GPM - is ook precies de reden waarom het soms afsluit bij een ongewoon hoge maar legitieme doorstroming, bijvoorbeeld bij het vullen van een groot bad. Dat is een bewuste afweging in het ontwerp en geen defect, en het is nuttig om dat te weten voordat je je afvraagt waarom de klep dichtging.

Staat de klep in de app nog steeds op offline in plaats van dat hij gewoon dicht is gegaan, dan gaat het om een ander probleem dan hierboven beschreven; wat te doen als het apparaat offline blijft staan hoort bij die situatie. Meer over hoe dit type klep werkt en waarom het de hele hoofdleiding bewaakt in plaats van één toestel, staat in de uitleg over slimme lekdetectoren met automatische afsluitklep.

Het ontluchten van een waterleiding na een afsluiting is in de praktijk een routine van een paar minuten: laag beginnen, kraan voor kraan werken, en laten lopen tot de straal gelijkmatig is. Blijft het gebonk daarna terugkomen, dan wijst dat vaker naar een kraan dan naar lucht, en is een loodgieter de logische volgende stap. Dat een toestel de hele hoofdleiding in de gaten houdt en zelf ingrijpt bij een afwijking, is precies wat deze situatie in de eerste plaats liet ontstaan - en de reden om te weten hoe je er daarna weer soepel doorheen komt.