Δομημένο νερό vs νερό υδρογόνου: Το ένα μετριέται, το άλλο όχι
Το νερό υδρογόνου και το δομημένο νερό προωθούνται και τα δύο ως αναβάθμιση σε σχέση με το νερό της βρύσης, και οι δύο ισχυρισμοί συγκρίνονται τόσο συχνά στην ίδια πρόταση, ώστε να μοιάζουν με διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ιδέας. Δεν είναι. Το νερό υδρογόνου αναφέρεται σε ένα συγκεκριμένο διαλυμένο αέριο, το μοριακό υδρογόνο (H2), και η ποσότητα αυτού του αερίου σε ένα συγκεκριμένο δείγμα μπορεί να μετρηθεί με ένα συγκεκριμένο όργανο και να αναφερθεί ως αριθμός, σε μέρη ανά δισεκατομμύριο (PPB) ή χιλιοστόγραμμα ανά λίτρο. Το «δομημένο» ή «εξαγωνικό» νερό περιγράφει μια υποτιθέμενη αναδιάταξη των μορίων του νερού σε σταθερή, οργανωμένη μορφή, και καμία τυποποιημένη εργαστηριακή μέθοδος δεν έχει καταφέρει να δείξει ότι αυτή η διάταξη υπάρχει ή ότι συμπεριφέρεται διαφορετικά από το υπερκαθαρό νερό. Το χρήσιμο κριτήριο για τη σύγκριση των δύο είναι αν ένας ισχυρισμός μπορεί να ελεγχθεί με κάποιο όργανο ή μόνο με βάση μια περιγραφή.
- Το νερό υδρογόνου είναι νερό με διαλυμένο αέριο H2, μια ποσότητα που μπορείτε να ελέγξετε με σταγόνες αντιδραστηρίου, ηλεκτρονικό μετρητή ή εργαστηριακή τεχνική, όπως η αέρια χρωματογραφία.
- Το δομημένο ή εξαγωνικό νερό περιγράφει μια υποτιθέμενη μοριακή διάταξη, την οποία οι δοκιμές πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού (NMR) δεν έχουν καταφέρει να διακρίνουν από το υπερκαθαρό νερό ή ακόμη και από τα ανθρώπινα ούρα, όταν εφαρμόζεται η ίδια δοκιμή.
- Το ORP (δυναμικό οξειδοαναγωγής) παρουσιάζεται συχνά δίπλα στις τιμές υδρογόνου, αλλά είναι μια γενική ηλεκτρική μέτρηση που επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, όχι μια ένδειξη ειδική για το υδρογόνο.
Τι ισχυρίζεται στην πραγματικότητα το «δομημένο νερό»
Ο ισχυρισμός πίσω από το δομημένο νερό είναι ότι το συνηθισμένο υγρό νερό μπορεί να αναδιαταχθεί σε ένα σταθερό εξαγωνικό πλέγμα, το οποίο μερικές φορές περιγράφεται ως «τέταρτη φάση», διαφορετική από τη στερεή, την υγρή και την αέρια, και ότι αυτή η διάταξη αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρεται το νερό ή αλληλεπιδρά με το σώμα. Πρόκειται για μια συγκεκριμένη, ελέγξιμη ιδέα, οπότε είναι εύλογο να αναρωτηθούμε τι συμβαίνει όταν κάποιος την ελέγχει στην πράξη.
Ο πυρηνικός μαγνητικός συντονισμός, η καθιερωμένη μέθοδος που χρησιμοποιούν οι χημικοί για να εξετάσουν πώς είναι διατεταγμένα τα μόρια και πώς κινούνται μέσα σε ένα υγρό, έχει χρησιμοποιηθεί σε νερό που προωθείται ως εξαγωνικό ή δομημένο, χωρίς να εντοπιστεί σημαντική διαφορά από το υπερκαθαρό νερό ή ακόμη και από τα ανθρώπινα ούρα, στην ίδια αυτή δοκιμή (πηγή: Εξαγωνικό νερό). Ένας από τους λόγους για τους οποίους είναι δύσκολο να συμβιβαστεί μια σταθερή δομή μεγάλης κλίμακας με τη βασική χημεία του νερού είναι ο χρόνος: οι δεσμοί υδρογόνου που συνδέουν μεταξύ τους τα μόρια του νερού διασπώνται και σχηματίζονται ξανά συνεχώς, σε χρονικές κλίμακες μικρότερες από 200 φεμτοδευτερόλεπτα, κάτι υπερβολικά γρήγορο για να διατηρηθεί ένα οργανωμένο πλέγμα σε ολόκληρο ένα ποτήρι νερό (πηγή: Εξαγωνικό νερό).
Δεν υπάρχει επίσης μονάδα μέτρησης γι’ αυτό. Για το υδρογόνο υπάρχουν PPB και mg/L, για έναν φούρνο υπάρχει η θερμοκρασία και για το νερό της βρύσης υπάρχουν τα TDS σε ppm. Το δομημένο ή εξαγωνικό νερό δεν έχει αντίστοιχο αριθμό που να αναφέρει ένα εργαστήριο, να επαληθεύει ένας ανεξάρτητος φορέας ή να αναγράφεται σε μια φιάλη. Ένας ισχυρισμός που δεν μπορεί να μετρηθεί με καμία κατονομασμένη μέθοδο δεν είναι αυτομάτως ψευδής, αλλά ούτε μπορεί να ελεγχθεί, και αυτό είναι που τον ξεχωρίζει από τη σύγκριση που κάνει αυτό το άρθρο.
Τι ισχυρίζεται στην πραγματικότητα το «νερό υδρογόνου»
Αυτό το διαλυμένο αέριο, το μοριακό υδρογόνο (H2), προστίθεται στο νερό με έναν από δύο συνήθεις τρόπους: μέσω ηλεκτρόλυσης, η οποία διασπά τα μόρια του νερού και απελευθερώνει αέριο H2 σε ένα ηλεκτρόδιο μέσα σε μια φιάλη, κανάτα ή συσκευή, ή μέσω ενός δραστικού δισκίου, όπου το μαγνήσιο αντιδρά με το νερό και απελευθερώνει αέριο υδρογόνο καθώς διαλύεται. Και οι δύο μέθοδοι καταλήγουν στο ίδιο είδος αερίου μέσα στο νερό· απλώς το παράγουν με διαφορετικό τρόπο.
Το ενδιαφέρον για την κατανάλωση H2 ανάγεται σε μια σειρά εργαστηριακών μελετών και μελετών σε ζώα, με πιο γνωστή μια εργασία του 2007 από τον Ohsawa και τους συνεργάτες του στο Nature Medicine, η οποία διαπίστωσε ότι το μοριακό υδρογόνο μπορούσε να αντιδράσει επιλεκτικά με τη ρίζα υδροξυλίου, μια ιδιαίτερα δραστική μορφή δραστικών ειδών οξυγόνου που προκαλεί βλάβες στα κύτταρα, σε καλλιεργημένα κύτταρα και σε ζωικά μοντέλα εγκεφαλικής βλάβης που προκλήθηκε από περιορισμένη ροή αίματος (πηγή: Ohsawa et al., Nature Medicine (2007), μέσω Europe PMC). Αυτό είναι ένα εύρημα σχετικά με έναν χημικό μηχανισμό που παρατηρήθηκε σε κύτταρα και ζώα, όχι ένα αποδεδειγμένο αποτέλεσμα σε ανθρώπους, και δεν αποτελεί ισχυρισμό ότι η κατανάλωση νερού υδρογόνου θεραπεύει ή προλαμβάνει οποιαδήποτε πάθηση. Παρέχει, όμως, έναν συγκεκριμένο, ελέγξιμο χημικό λόγο για να θεωρούμε τη συγκέντρωση H2 έναν ουσιαστικό αριθμό και όχι ένα διαφημιστικό τέχνασμα.
Επειδή πρόκειται για ένα συγκεκριμένο αέριο, η ποσότητα που είναι διαλυμένη σε μια συγκεκριμένη φιάλη νερού μια δεδομένη στιγμή αποτελεί πραγματικό φυσικό μέγεθος. Αυξάνεται κατά τη διάρκεια ενός κύκλου ηλεκτρόλυσης, μειώνεται ξανά καθώς το νερό μένει εκτεθειμένο στον αέρα και μπορεί να καταγραφεί ως αριθμός, όπως κάθε διαλυμένο αέριο.
Πώς ελέγχεται στην πράξη το διαλυμένο υδρογόνο
Το ότι ένας ισχυρισμός για το υδρογόνο είναι μετρήσιμος κατ’ αρχήν δεν σημαίνει ότι κάθε αριθμός υδρογόνου σε μια ετικέτα μετρήθηκε με τον ίδιο τρόπο. Τρεις μέθοδοι ελέγχουν πράγματι την παρουσία H2· μία συνηθισμένη ένδειξη, όμως, δεν το κάνει.
- Σταγόνες τιτλοδότησης. Ένα αντιδραστήριο συγγενές με το μπλε του μεθυλενίου αλλάζει χρώμα παρουσία διαλυμένου υδρογόνου, και ο αριθμός των σταγόνων που χρειάζονται για να αποχρωματιστεί πλήρως ένα δείγμα δίνει ένδειξη σε κλάσματα του ενός μέρους ανά εκατομμύριο. Είναι οικονομική και ειδική για το υδρογόνο μέθοδος, αν και πρόκειται για χειροκίνητη δοκιμή, με περιθώριο διαφοροποίησης στην ανάγνωση από άτομο σε άτομο.
- Μετρητές διαλυμένου υδρογόνου. Οι ηλεκτρονικοί αισθητήρες αναφέρουν απευθείας τη συγκέντρωση σε ppm ή PPB. Τα πιο ακριβή όργανα είναι εργαστηριακού επιπέδου και όχι συσκευές τσέπης, ενώ η ακρίβεια διαφέρει ανάλογα με τον αισθητήρα και τη βαθμονόμηση — ένα ξεχωριστό ζήτημα από το αν η ίδια η μέθοδος μετρά υδρογόνο (ένα ερώτημα που εξετάζεται λεπτομερέστερα στη σύγκριση μετρητών διαλυμένου υδρογόνου).
- Αέρια χρωματογραφία. Πρόκειται για την εργαστηριακή μέθοδο που διαχωρίζει και ποσοτικοποιεί απευθείας τα διαλυμένα αέρια, αναφέροντας συνήθως τα αποτελέσματα σε χιλιοστόγραμμα ανά λίτρο. Είναι η μέθοδος αναφοράς όταν ένα αποτέλεσμα πρέπει να αντέχει σε ανεξάρτητο έλεγχο.
Το ORP, ή δυναμικό οξειδοαναγωγής, παρουσιάζεται συχνά μαζί με τις τιμές υδρογόνου, και αξίζει να είμαστε ακριβείς ως προς το τι μετρά στην πραγματικότητα: τη γενική τάση μιας ουσίας να προσλαμβάνει ή να αποδίδει ηλεκτρόνια, η οποία αναφέρεται σε millivolt. Το αέριο υδρογόνο όντως μετατοπίζει το ORP σε αρνητικές τιμές, αλλά το ίδιο κάνουν και το pH, η θερμοκρασία και τα διαλυμένα ορυκτά, παράγοντες που δεν σχετίζονται καθόλου με την περιεκτικότητα σε υδρογόνο. Μια αρνητική ένδειξη ORP αποτελεί ένδειξη ότι υπάρχει κάποιος αναγωγικός παράγοντας, όχι μέτρηση της ποσότητας υδρογόνου, και αν την αντιμετωπίσουμε ως τέτοια υπερεκτιμούμε όσα μπορεί να μας πει ο αριθμός (η πλήρης ανάλυση βρίσκεται στο πώς να μετρήσετε το υδρογόνο στο νερό).
Πώς είναι ένας εργαστηριακά επαληθευμένος αριθμός υδρογόνου
Ένας χρήσιμος τρόπος για να καταλάβουμε τι σημαίνει «μετρήσιμο» στην πράξη είναι να εξετάσουμε ένα πραγματικό αποτέλεσμα δοκιμής, αντί να βασιστούμε μόνο σε ένα φύλλο προδιαγραφών. Ένα ανεξάρτητο εργαστήριο, το H2 Analytics, χρησιμοποίησε αέριο χρωματογράφο SRI 8610C, την ίδια κατηγορία οργάνου που περιγράφεται παραπάνω, για να ελέγξει φιάλες από τη σειρά προϊόντων της Hydrion και να αναφέρει το διαλυμένο υδρογόνο σε χιλιοστόγραμμα ανά λίτρο. Η πλήρης μεθοδολογία και τα αποτελέσματα παρουσιάζονται στην έκθεση ανεξάρτητης εργαστηριακής πιστοποίησης.
Το εργαστηριακό αποτέλεσμα συμπληρώνει τις προδιαγραφές που αναγράφονται στις σελίδες των ίδιων των προϊόντων, οι οποίες αποτελούν διαφορετικό είδος ελέγχου, αλλά και πάλι έναν ελέγξιμο έλεγχο· ωστόσο, η διάρκεια του κύκλου έχει σημασία προτού συγκρίνουμε τα δύο. Οι προδιαγραφές του μπουκαλιού Core αναφέρουν έως 5.000 PPB (5 ppm) με ηλεκτρόλυση PEM με πλατίνα και ιρίδιο, με κύκλο που ολοκληρώνεται σε λιγότερο από πέντε λεπτά, αισθητά συντομότερο από τη δοκιμή των 20 λεπτών του εργαστηρίου. Αυτό σημαίνει ότι η τιμή 9,00-9,14 mg/L προέκυψε από τη μεγαλύτερη δοκιμή και δεν περιγράφει την ποσότητα που καταλήγει στο μπουκάλι σε έναν συνηθισμένο κύκλο πέντε λεπτών· η μέτρηση της ίδιας έκθεσης στα 10 λεπτά, 5,85-6,05 mg/L, είναι πιο κοντά στη συνήθη χρήση. Οι προδιαγραφές του Hydrion Pulse είναι διαφορετικές: περίπου 4.000 PPB στη ρύθμιση των 5 λεπτών και έως 8.000 PPB στα 10 λεπτά, με ηλεκτρόλυση SPE/PEM και ηλεκτρόδια τιτανίου με επίστρωση πλατίνας. Τα δύο μπουκάλια καταλήγουν σε διαφορετικές τιμές επειδή λειτουργούν με διαφορετικούς κύκλους και διαφορετικό υλικό, όχι επειδή το ένα παράγει ένα είδος υδρογόνου που δεν παράγει το άλλο· μια υψηλότερη τιμή PPB περιγράφει μεγαλύτερη ποσότητα διαλυμένου αερίου με βάση τη συγκεκριμένη μέθοδο εκείνη τη στιγμή, όχι μια συνολική ετυμηγορία για το ποιο μπουκάλι είναι καλύτερο (περισσότερα για την ανάγνωση μιας τιμής PPB θα βρείτε στο τι σημαίνει το PPB στο νερό υδρογόνου). Για αυτή τη σύγκριση, το βασικό είναι απλούστερο: και οι δύο σειρές αριθμών ανάγονται σε συγκεκριμένο όργανο, συγκεκριμένο εργαστήριο ή τεκμηριωμένη δοκιμή προδιαγραφών με δηλωμένη διάρκεια κύκλου, δηλαδή στον ακριβή τύπο ελέγχου που δεν χρειάστηκε ποτέ να περάσει ένας ισχυρισμός περί «δομημένου νερού».
Ένας γρήγορος τρόπος να αξιολογείτε κάθε ισχυρισμό για το νερό
Το ερώτημα της μετρησιμότητας ισχύει και πέρα από τη συγκεκριμένη σύγκριση. Όταν ένα προϊόν ή μια επεξεργασία νερού ισχυρίζεται ότι διαφέρει από το νερό της βρύσης, τρία ερωτήματα ξεχωρίζουν έναν ελέγξιμο ισχυρισμό από έναν ανεπαλήθευτο.
- Τι ακριβώς υποτίθεται ότι αλλάζει στο νερό; Μια αόριστη περιγραφή, όπως «πιο ζωντανό» ή «απορροφάται καλύτερα», είναι δυσκολότερο να ελεγχθεί από μια συγκεκριμένη, όπως «περισσότερο διαλυμένο αέριο υδρογόνο».
- Υπάρχει συγκεκριμένο όργανο ή μονάδα μέτρησης σχεδιασμένη ειδικά γι’ αυτό; Για το υδρογόνο υπάρχουν σταγόνες δοκιμής, μετρητές διαλυμένου υδρογόνου και αέρια χρωματογραφία, και καθένα αναφέρει μια τιμή σε ppm ή PPB. Για έναν ισχυρισμό σχετικά με τη δομή του νερού δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο.
- Αν δίνεται ένας αριθμός, προέκυψε από μέθοδο σχεδιασμένη για τη συγκεκριμένη ουσία ή από έναν γενικό έμμεσο δείκτη που χρησιμοποιείται στη θέση της; Το ORP είναι πραγματική και χρήσιμη μέτρηση, αλλά δεν είναι μέτρηση υδρογόνου, και η αντιμετώπισή του ως τέτοια είναι ένας συνηθισμένος τρόπος με τον οποίο ένας μη μετρημένος ισχυρισμός δανείζεται την αξιοπιστία ενός μετρημένου.
Εφαρμόζοντας αυτά τα κριτήρια εδώ, το νερό υδρογόνου περνά τα δύο πρώτα ερωτήματα, με την επιφύλαξη ότι κάθε συγκεκριμένη τιμή πρέπει να προκύπτει από πραγματική δοκιμή και όχι από υπόθεση, ενώ το δομημένο νερό προς το παρόν δεν μπορεί να περάσει κανένα. Η ευρύτερη αποδόμηση των μύθων για το νερό υδρογόνου εξετάζει αρκετούς άλλους ισχυρισμούς με βάση το ίδιο κριτήριο, και η ίδια δοκιμή —«υπάρχει αριθμός και είναι το σωστό είδος αριθμού;»— ισχύει εξίσου και για άλλες εναλλακτικές επεξεργασίες νερού, όπως η σύγκριση νερού με σουνγκίτη, αν θέλετε να εξασκηθείτε περισσότερο. Αν θέλετε να δείτε δίπλα δίπλα τις προδιαγραφές PPB για τους διαφορετικούς τύπους νερού υδρογόνου, η συλλογή νερού υδρογόνου τις παραθέτει όπως και αυτό το άρθρο: ως αριθμούς, όχι ως συνθήματα.